Radon

Z Wikipedii

Ten artykuł dotyczy pierwiastka. Zobacz też: miejscowość i gmina we Francji o tej samej nazwie.

Radon
86 Rn Układ okresowy pierwiastków
Rozmieszczenie elektronów na powłokach w atomie radonu
Dane ogólne
Nazwa, symbol, l.a.	Radon, Rn, 86
Grupa, okres, blok	18 (VIIIA), 6, p
Własności metaliczne	gaz szlachetny
Własności atomowe Masa atomowa 222 u (najtrwalszy izotop) Promień atomowy 120 pm Promień walencyjny 145 Promień van der Waalsa bd Konfiguracja elektronowa [ Xe ] 4f145d106s26p6 e⁻ na poziom energetyczny 2, 8, 18, 32, 18, 8 Elektroujemność bd (Pauling) bd (Allred) Stopień utlenienia 0 Własności kwasowe tlenków bd
Własności fizyczne Stan skupienia gazowy Temperatura topnienia 202 K -71,15 °C Temperatura wrzenia 211 K -62,15 °C Objętość molowa 50,50×10-6 m³ Ciepło parowania 18,1 kJ/mol Ciepło topnienia 3,25 kJ/mol Ciśnienie pary nasyconej bd Prędkość dźwięku bd
Pozostałe dane Ciepło właściwe 94 J/(kg*K) Konduktywność bd Przewodność cieplna 3,61×10–3 W/(m*K) Potencjały jonizacyjne I. 1037 kJ/mol
Najbardziej stabilne izotopy izotop wyst. o.p.r. s.r. e.r. MeV p.r. 210Rn {syn.} 2,4 godz α 6,404 206Po 211Rn {syn.} 14,6 godz α 5,965 207Po 211Rn {syn.} 14,6 godz w.e. 2,892 211At 211Rn {syn.} 14,6 godz β+ 211At {{{7}}} 222Rn ślady 3,824 dni α 5,590 218Po
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)

Zobacz hasło radon w Wikisłowniku

Radon (Rn, łac. radon) – pierwiastek chemiczny z grupy gazów szlachetnych w układzie okresowym. Wcześniejsze jego nazwy to "emanacja" (symbol Em) oraz "toron" (symbol Tn).

Został odkryty w 1900 roku przez Friedricha Dorna. Nazwa pochodzi od radu. W początkowym okresie po odkryciu, był nazywany Niton (symbol Nt), dopiero po roku 1923 otrzymał swoją aktualną nazwę.

[edytuj] Właściwości fizyczne

Radon jest bezbarwnym, bezwonnym radioaktywnym gazem szlachetnym. Występuje naturalnie, jako produkt rozpadu radu, który z kolei powstaje z obecnego w przyrodzie w sporych ilościach uranu. Jego najstabilniejszy izotop, ²²²Rn, ma okres połowicznego rozpadu 3,8 dnia i jest stosowany w radioterapii.

Gęstość radonu wynosi 9,73 kg/m3 – jest on 8 razy cięższy niż średnia gęstość gazów atmosferycznych. Z tego względu gaz gromadzi się w zagłębieniach, takich jak piwnice, gdzie jego stężenie jest najwyższe. W temperaturze pokojowej jest bezbarwny, ale schłodzony do punktu zamarzania (−71 °C), nabiera barwy żółtej, a poniżej −180 °C staje się pomarańczowo-czerwony. Emituje również intensywną poświatę, będącą efektem jego radioaktywności.

[edytuj] Promieniotwórczość

Radon w czasie rozpadu emituje promieniowanie alfa (oraz w mniejszym stopniu beta) o małej przenikliwości, ale o dużej zdolności jonizującej (wysoka energia, duża masa cząstki). ²²²Rn jest pierwiastkiem naturalnym, pochodzącym bezpośrednio z rozpadu ²²⁶Ra (o okresie połowicznego zaniku 1600 lat). Ten ostatni z kolei jest długożyciowym produktem przemian radioaktywnych zachodzących w naturalnym szeregu promieniotwórczym, którego pierwszym członem jest naturalny izotop uranu: ²³⁸U. Zawartość uranu w skorupie ziemskiej wynosi średnio 2ppm (0,0002%), więc stosunkowo dużo. Dlatego też zawartość Rn-222 w powietrzu atmosferycznym w warstwie przypowierzchniowej jest znacząca. Średnie stężenie ²²²Rn w powietrzu w Polsce wynosi ok. 10 Bq/m³. Radon stanowi 40–50% dawki promieniowania, jaką otrzymuje mieszkaniec Polski od źródeł naturalnych. Radon może stanowić zagrożenie dla zdrowia człowieka, bowiem gromadzi się w budynkach mieszkalnych, zwłaszcza w piwnicach, przedostając się tam z gleby w wyniku różnicy ciśnień (efekt kominowy). Dotyczy to zwłaszcza podłoża granitowego, zawierającego większe ilości uranu w swoim składzie niż np. skały osadowe. Aktualnie w Polsce obowiązuje limit stężenia radonu w nowych budynkach mieszkalnych wynoszący 200 Bq/m3. Szkodliwość radonu jest wynikiem stosunkowo szybkiego jego rozpadu, prowadzącego do powstania kilku krótkożyciowych pochodnych, również radioaktywnych, emitujących promieniowania alfa. Ich zatrzymanie w płucach będzie powodować uszkodzenia radiacyjne, prowadzące do rozwoju choroby nowotworowej.

[edytuj] Radon a zdrowie

Obserwuje się niekorzystny wpływ radonu na zdrowie. Szkodliwe efekty działania radonu polegają na uszkadzaniu struktury chemicznej kwasu DNA przez wysokoenergetyczne, krótkotrwałe produkty rozpadu radonu ²²²Rn, co wywołuje rozwój komórek rakowych. Powoduje to np. zachorowania na raka płuc wśród górników. W wielu krajach wprowadzono normy określające dopuszczające stężenia radonu w powietrzu, w pomieszczeniach i wodach pitnych np. w Czechach norma ta wynosi 200 Bq/m³. Częste wietrzenie pomieszczeń może się przyczynić do spadku stężenia radonu.

W obszarach, w których na skutek budowy geologicznej występuje wysokie lub średnie zagrożenie emanacjami radonowymi wykonanie pomiarów emisji radonu powinno być obowiązkowe. W Polsce obszarami najbardziej zagrożonymi emanacjami radonowymi są Sudety, w których występują złoża masywów granitoidowych i skał metamorficznych o wysokich zawartościach uranu i toru.

Górnośląskie Zagłębie Węglowe jest również obszarem potencjalnie najbardziej zagrożonym emanacjami radonowymi. W osadach karbonu, silnie pociętych uskokami, pokłady węgla zawierają podwyższone koncentracje uranu, a przez to podwyższone stężenia radonu. Na obecność radonu wskazywać mogą pośrednio znaczne ilości radu w wodach kopalnianych zrzucanych do zlewni Wisły i Odry.

[edytuj] Właściwości chemiczne

Właściwości radonu są stosunkowo słabo znane, ze względu na jego wysoką radioaktywność. Radon należy do grupy gazów szlachetnych, które z definicji powinny być chemicznie obojętne. Mimo to znanych jest kilka jego związków na różnych stopniach utlenienia. Są to m.in. fluorki RnF₂, RnF₄, RnF₆ oraz chlorek RnCl₄. Ze względu na nietrwałość samego radonu nie mają one żadnych zastosowań.

[edytuj] Izotopy radonu

Znanych jest 27 izotopów radonu, które powstają w wyniku rozpadu szeregu promieniotwórczego uranu ²³⁸U, ²³⁵U i toru ²³²Th. Większość izotopów tego szeregu ma bardzo krótki okres połowicznego rozpadu (poniżej 1 godziny). Wyjątkiem są trzy izotopy radonu: ²²²Rn – 3,8 doby, ²¹¹Rn – 14,7 godziny i ²¹⁰Rn – 2,5 godziny. Najbardziej niebezpiecznym dla środowiska jest ²²²Rn, który dzięki długiemu okresowi połowicznego rozpadu ma możliwość migracji i gromadzenia się. Stanowi on 80% wszystkich izotopów radonu.

[edytuj] Zobacz też

• wody radonowe

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Radon ... groźniejszy niż Czarnobyl?

Przeczytaj zastrzeżenia dotyczące pojęć medycznych w Wikipedii!

Radon (pierwiastek) - En savoir plus

• Encyclopédie Recherche.fr - Radon (pierwiastek)

Rencontre Radon (pierwiastek) - Articles à  la une

• Assurance - Radon (pierwiastek)
• Tf1
• Wii
• Strona_glowna
• Mistrzostwa_%C5%9Bwiata_w_pi%C5%82ce_no%C5%BCnej
• D%C4%99bica
• Wy%C5%9Bcig_Pokoju
• Powiat_l%C4%99borski
• Banque - Radon (pierwiastek)
• Lingerie rencontre
• Immobilier
• KeySize - Radon (pierwiastek)
• Referencement
• Ipod
• Love - Radon (pierwiastek) union
• Téléphone portable
• Bourse
• Rencontre
• Voyage
• Radon (pierwiastek)