Powstanie Bokserów (2 grudnia 1899 — 7 września 1901) — powstanie chińskiego tajnego stowarzyszenia skierowane przeciwko cudzoziemcom („białym barbarzyńcom”), w latach 1899—1901.
Spis treści |
Powstanie zrodziło się pod wpływem kryzysu i klęsk żywiołowych w częściowo skolonizowanej przez Europejczyków i wykorzystywanej gospodarczo prowincji Szantung.
Trudna sytuacja polityczno-gospodarcza Chin na przełomie XIX i XX wieku, panoszenie się obcokrajowców, działalność misjonarzy chrześcijańskich postrzegana jako zagrożenie dla tradycyjnej kultury, groźba rozbioru Chin przez mocarstwa zachodnie — powodowały narastanie buntu społecznego przeciwko nieudolnej i skorumpowanej administracji cesarskiej.
Powstawały różne organizacje, kluby, gazety, które stawiały sobie za cel odnowę Chin i wyrzucenie z kraju obcokrajowców.
W 1899 doszło do wielkich rozruchów przeciwko cudzoziemcom w Chinach Północnych, przede wszystkim przeciwko eksterytorialnym terytoriom państw europejskich w miastach Chin (tzw. koncesjom) — narzuconych Chinom w konsekwencji przegranych przez Cesarstwo wojen opiumowych w połowie XIX wieku. W 1900 doszło do zbrojnych wystąpień tajnego stowarzyszenia Yihequan, co znaczy „pięść w imię sprawiedliwości i pokoju” — stąd pochodzi stereotypowa nazwa „Powstania bokserów”. Nazwa ta została nadana przez Europejczyków i miała pogardliwy wydźwięk.
Obiektem nienawiści stało się wszystko, co kojarzyło się z Zachodem. W pierwszym okresie do związków bokserów należeli na ogół młodzi ludzie, często chłopi, drobni rzemieślnicy oraz handlarze, przewoźnicy, żołnierze i zakonnicy, zgrupowani w małych oddziałach i bezwzględnie posłuszni Mistrzowi. Powstańcy zajęli stolicę Pekin i znaczne terytoria północnych Chin, przy czym byli skrycie wspierani przez cesarzową. Kiedy powstanie zyskało akceptację cesarzowej Cixi, do oddziałów zaczęli też wstępować urzędnicy dworscy.
Atak na obywateli krajów europejskich i terytoria eksterytorialne był motywem i formalnym powodem (pretekstem) do interwencji międzynarodowej. Powstańcy nie oparli się interwencji 40-tysięcznego korpusu regularnych wojsk sześciu państw europejskich, Japonii i USA, dowodzonych przez niemieckiego feldmarszałka Alfreda von Waldersee. Rząd cesarski Dynastii Qing podporządkował się wtedy obcym mocarstwom bez reszty i w ostatniej fazie powstania bokserów wojska rządowe walczyły wspólnie z armią interwentów przeciwko powstańcom. Niemniej jednak Cesarstwo Chin obciążone zostało olbrzymią kontrybucją na rzecz mocarstw zachodnich.
Formalny koniec powstania miał miejsce 7 września 1901.
Postawa cesarzowej w czasie powstania była jednym z zasadniczych powodów rozwoju ruchu narodowego w Chinach (Sun Yat-sen) i — po śmierci cesarzowej — upadku monarchii.
Polacy (oficerowie armii rosyjskiej) uczestniczący w stłumieniu powstania bokserów:
Mocarstwa: Austro-Węgry • Imperium Brytyjskie • III Republika Francuska • Cesarstwo Niemieckie • Królestwo Włoch • Imperium Rosyjskie
Traktaty i sojusze: Traktat we Frankfurcie • Sojusz Trzech Cesarzy • Traktat w San Stefano • Traktat berliński • Dwuprzymierze • Trójprzymierze • Traktat reasekuracyjny • Dwuporozumienie • Entente cordiale • Sojusz brytyjsko-japoński • Układ z Björkö • Porozumienie rosyjsko-angielskie • Układ z Racconigi • Ententa
Wydarzenia: Wojna rosyjsko-turecka • Kongres berliński • Wyścig o Afrykę • Wielka Gra • Wojna chińsko-japońska • I wojna włosko-abisyńska • Incydent w Faszodzie • Powstanie Bokserów • Wojny burskie • Wojna rosyjsko-japońska • I kryzys marokański • II kryzys marokański • Kryzys bośniacki • Wojna włosko-turecka • Wojny bałkańskie
Ruchy, idee i procesy: Panslawizm • Jugoslawizm • Panjugoslawizm • Bałkanizacja • Ruch młodobośniacki • Ruch młodoturecki
