Współrzędne: 54°44' N 20°29' E
| Kaliningrad Кaлинингpaд |
|||||
|
|||||
| Państwo |  Rosja |
||||
| Obwód | kaliningradzki | ||||
| Mer | Юрий Савенко Jurij Sawienko |
||||
| Powierzchnia | 215,7 km² | ||||
| Położenie | 54° 44' N 20° 29' E |
||||
| Wysokość | 4,8 m n.p.m. | ||||
| Ludność (2005) • liczba ludności • gęstość |
434,9 tys. 2016 os./km² |
||||
| Tablice rejestracyjne | 39 | ||||
| Podział miasta | 5 dzielnic | ||||
| Miasta partnerskie |  Polska, Olsztyn Polska, Zabrze Polska, Gdynia Polska, Toruń Polska, Starogard Gdański Polska, Białystok Polska, Łódź |
||||
|
Położenie na mapie Rosji
  Kaliningrad
Кaлинингpaд |
|||||
| Strona internetowa | |||||
Kaliningrad (do 4 czerwca 1946 – niem. Königsberg, potem nazwa została zmieniona na ros. Калининград (Kaliningrad); łac. Regiomontium, czes. Královec, lit. Karaliaučius, prus. Kunnegsgarbs, pol. Królewiec – od XVI, także Królówgród – do XVI) – miasto w Rosji u ujścia Pregoły do Bałtyku, w historycznej krainie Sambii; stolica obwodu kaliningradzkiego – eksklawy Rosji, graniczącej z Polską i Litwą. Liczba ludności Kaliningradu – 425,6 tys. (2005).
Spis treści |
Miasto założone w 1255 przez Krzyżaków (na miejscu pruskiej osady Tuwangste) na cześć czeskiego króla Przemysła Ottokara II, który stanął na czele wojsk krzyżackich podczas ich kolejnej wyprawy przeciwko Prusom. Krzyżacy postawili tu zamek, a w 1256 nazywano go zamek Królewska Góra w Sambii (castrum de Coningsberg in Zambia), po łacinie – Mons Regius (później Regiomontium).
Miasto weszło w skład państwa Krzyżackiego, stając się stolicą diecezji sambijskiej, jednej z czterech diecezji na obszarze Prus. Zakon ostatecznie podbił Prusów w 1273 i przystąpił wtedy do rozbudowy miasta. Było to możliwe także z powodu przekazania zakonowi przez biskupa sambijskiego Henryka von Stritberga swojej części miasta. W 1312 zamek królewiecki stał się rezydencją wielkiego marszałka zakonu. Na przełomie XIII i XIV wieku kapituła sambijska wybudowała nowy kościół katedralny pod wezwaniem św. Wojciecha.
Rozwój osady zmusił zakon do podniesienia zamkowego osiedla wokół młyna do rangi miasta. 27 maja 1300 nadano prawa miejskie Nowemu Miastu (Nova Civitas), które jednak z czasem przejęło nazwę od pobliskiej wsi Lipnik. W 1478 Niemcy po raz pierwszy zapisali ją jako Löbenick, następnie mówiono Löbenicht i od tych nazw powstała druga wersja polska – Lewenik. W 1322 zakon przyznał kapitule wschodnią część wyspy Knipawa pod warunkiem wybudowania mostu na Pregole. Właśnie tutaj biskup rozpoczął budowę nowej katedry. W 1327 wielki mistrz Werner von Orseln nadał Knipawie przywileje miejskie. Miasto miało się nazywać Vogtswerder (wyspa wójta); pisano też Pregelmünde (Pregołoujście), ale zwyciężyła nazwa pierwotna – Knipawa (Kneiphof). Stare Miasto i Knipawa należały do Hanzy, a od 1440 do Związku Pruskiego.
11 kwietnia 1454 król Polski Kazimierz IV Jagiellończyk utworzył województwo królewieckie, którego stolicą został Królewiec i włączył je do Polski. 12 kwietnia 1455 miasto zostało odbite przez wojska krzyżackie, a województwo przestało istnieć.
Podczas wojny trzynastoletniej od 1457 Królewiec stał się siedzibą wielkiego mistrza krzyżackiego. W latach 1466-1525 był stolicą zależnych od Korony Królestwa Polskiego Prus Zakonnych. W czasie wojny polsko-krzyżackiej 1519-1521, oblegany był w maju 1520 przez polskie wojska zaciężne pod wodzą hetmana wielkiego koronnego Mikołaja Firleja.
Po sekularyzacji zakonu krzyżackiego w 1525 miasto stało się stolicą Prus Książęcych, zależnych od króla polskiego jako lenno. Wkrótce rozpoczęła się w Prusach wojna religijna, w wyniku której religią panującą w państwie stał się luteranizm.
W 1542 książę Albrecht Hohenzollern utworzył w Knipawie szkołę partykularną, w której mieli przygotowywać się kandydaci do studiów uniwersyteckich. Szkoła w 1544 została przekształcona w Pedagogium, które istniało do 1617. W 1551 w Królewcu ukazał się pierwszy przekład Nowego Testamentu na język polski dokonany przez Stanisława Murzynowskiego. Na prośbę Albrechta Zygmunt August w 1560 obdarzył uniwersytet (Albertyna) w Królewcu takimi samymi przywilejami jakie posiadała Akademia Krakowska.
Dzięki staraniom króla Zygmunta III i biskupa warmińskiego Szymona Rudnickiego (który nosił także tytuł biskupa sambijskiego) w latach 1614-1616 w Królewcu wzniesiono kościół katolicki, jednak na skutek protestów pobliskiej ewangelickiej gminy litewskiej, nie pozwolono wybudować wieży ani zawiesić dużego dzwonu.
W 1618 Prusy Książęce przeszły we władanie elektorów Brandenburgii, a w 1657 uzyskały pełną niezależność od I Rzeczypospolitej.
W 1701 elektor Brandenburgii koronował się w Królewcu na króla Prus jako Fryderyk I. Koronacja odbyła się w Prusach, gdyż nie były one częścią składową Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego, tak więc tytuł króla w Prusach był łatwiejszy do zaakceptowania dla cesarza. W wyniku koronacji ziemie pod władzą elektorów brandenburskich stały się częścią nowego Królestwa Prus.
Królewiec był tylko miejscem koronacji, stolica państwa pozostała w Berlinie. Jednak dzięki tej koronacji miasto zyskało ogromne symboliczne znaczenie jako kolebka zjednoczonych Niemiec.
Fryderyk Wilhelm I wydał 13 czerwca 1724 reglament ratuszowy, który scalał trzy miasta: Stare Miasto, Knipawę i Lipnik, wraz z należącymi do nich wolniznami (niem. Freiheiten), w jedno miasto Królewiec, którego oficjalna nazwa brzmiała odtąd: Królewsko-Pruskie Stołeczne i Rezydencjonalne Miasto Królewiec (niem. Königlich Preussische Haupt- und Rezidenzstadt Königsberg). Miasto otrzymało też nowy herb – z herbu Starego Miasta wzięto biały krzyż i koronę (na środku), herb Lipnika po prawej – korona między dwoma gwiazdami, po lewej herb Knipawy – korona wśród dwóch myśliwskich rogów. Wszystkie wizerunki łączył pruski orzeł w koronie książęcej na głowie i koroną królewską z inicjałami FW (Fryderyk Wilhelm) na piersi. Herbem tym posługiwano się tylko na pieczęci miejskiej i dopiero w 1906 stał się on oficjalnym herbem miasta Królewiec.
W 1757 wybuchła wojna nazwana siedmioletnią. Zgodnie z porozumieniem między Austrią a Rosją carowa Elżbieta wydała 31 grudnia 1757 ukaz, na mocy którego wcieliła Królewiec do Rosji. Rosjanie opuścili miasto w marcu 1763.
1807 podczas ucieczki przed Napoleonem w Królewcu przebywa król pruski Fryderyk Wilhelm III i królowa Luiza.
1809 do obszaru miejskiego włączono królewskie wolnizny: Burgfreiheit, Tragheim, Rossgarten, Neue Sorge i Sackheim.
W 1871 miasto stało się częścią Rzeszy.
W 1933 powstał jeden z pierwszych hitlerowskich obozów koncentracyjnych w Quednau.
9 kwietnia 1945, po krwawym oblężeniu, miasto zostało zdobyte przez Armię Czerwoną. Po wojnie, w wyniku postanowień poczdamskich, miasto jak i całe Prusy Wschodnie zostało odebrane Niemcom. Niemiecką ludność wykorzystano do pracy w bardzo ciężkich warunkach, a w 1948 wysiedlono, wg niemieckich źródeł po wojnie zginęło ponad 100 000 cywilów. Królewiec wcielono do Rosyjskiej FSRR (ZSRR), a po 1991 stał się częścią Rosji. W 1946 miasto przemianowano na Kaliningrad na cześć jednego z przywódców ZSRR Michaiła Kalinina, który nigdy nie był w tym mieście.
Polakami było wielu założycieli i wykładowców Uniwersytetu Albertina w Królewcu w XVI w.i XVII w.. Współzałożycielem tej uczelni był Abraham Kulwieć - (później wykładowca greki i hebrajskiego), a wykładowcami: Stanisław Rafajłowicz i Hieronim Malecki (teologia) oraz Maciej Menius (astronomia). Wśród pierwszych studiujących tu znanych Polaków byli: Bieniasz Budny, Erazm Gliczner, Marcin Kwiatkowski, Jan Kochanowski, Piotr Kochanowski, Andrzej Kochanowski, Jan Niemojewski i Jakub Niemojewski, Stanisław Sarnicki i Samuel Dambrowski. Przez 24 lata rektorem tej uczelni był Celestyn Myślenta.
Od 1728 istniało na uniwersytecie ewangelickie "Seminarium Polskie", które działało aż do lat 30. XX w. i wykształciło wielu pastorów, zasłużonych dla krzewienia oświaty i kultury polskiej na Mazurach, m.in. Krzysztofa Celestyna Mrongowiusza i Augusta Grzybowskiego.
Od XVI w. do XIX w. miasto było ośrodkiem wydawniczym polskojęzycznej protestanckiej literatury religijnej. Do najwybitniejszych polskich drukarzy i wydawców zaliczał się w XVI w. Jan Seklucjan, który opiekował się także parafią polską w kościele św. Mikołaja na Steindamm (Steindammer Kirche).
Jedną z pierwszych gazet w języku polskim była wydawana w Królewcu w XVIII w. Poczta Królewiecka.
Oprócz muzeów kaliningradzkich, zbiory dokumentujące historię i kulturę miasta gromadzone są szczególnie przez Museum Stadt Königsberg w Duisburgu.
Z okresu II wojny światowej Królewiec wyszedł na tyle okaleczony, iż obecny Kaliningrad niewiele przypomina swego poprzednika. Jednakże magia miasta sprawia, że cieszy się popularnością turystów, głównie z Niemiec. Najczęściej odwiedzają oni:
Szokującym pomnikiem, który de facto stał się symbolem minionej epoki miasta, jest budowany w latach 1973-1988 w miejscu najpierw uszkodzonego w 1945 a następnie burzonego sukcesywnie w latach 1967-1969 Zamku Królewskiego, niedokończony 16 piętrowy tzw. Dom Rad (Дом советов). Powodem wstrzymania prac były problemy z jego statyką (niezinwentaryzowane piwnice itd). Inwestorem były władze obwodowe i miejskie. W latach dziewięćdziesiątych sprywatyzowany.
W 2006 podjęto prace nad rekonstrukcją historycznego centrum miasta.
W bezpośrednim sąsiedztwie Kaliningradu zachowały się w różnym stanie interesujące zabytki, m.in. gotyckie kościoły (Gurjewsk, Marjino), ich ruiny - np. Chrabrowo, zamki (Gurjewsk, Nizowje), dwory (Rodniki) i in., oraz obszary interesujące krajobrazowo (Zalew Wiślany, dolina Pregoły.
W 1991 podjęto decyzję o likwidacji zamkniętej strefy jaką od 1945 był obwód kaliningradzki. Tym samym region, jak i jego stolica – Kaliningrad, stały się otwarte na współpracę międzynarodową. W Kaliningradzie urodziła się żona byłego prezydenta Rosji Władimira Putina – Ludmiła.
W mieście swoją siedzibę ma dowództwo Floty Bałtyckiej (Балтфлот) , ul. Grekowa 2 (Грекова), której dowódca pełni również funkcję zwierzchnika wszystkich jednostek wojskowych w obwodzie, dowodząc jednocześnie chroniącym ją Kaliningradzkim Rejonem Obronnym. Wśród kilkunastu jednostek wojskowych w Kaliningradzie mieści się też Bałtycki Instytut Wojskowo-Morski (Балтийский военно-морской институт).
Zobacz więcej w osobnym artykule: obwód kaliningradzki.Obecnie największe zakłady to:
Obszar portowy Kaliningradu dzieli się na trzy części:
W Kaliningradzie swoją siedzibę ma dyrekcja okręgowa kolei SZD (Калининградская железная дорога KЖД), eksploatująca sieć linii o łącznej długości 963 km i zatrudniająca 6774 pracowników (2005). Funkcjonują bezpośrednie połączenia kolejowe Kaliningradu z: Berlinem i Gdynią, Adlerem, Brześciem nad Bugiem, Charkowem, Czelabińskiem, Homlem, Kijowem, Moskwą, Murmańskiem, Odessą, Symferopolem, Sankt Petersburgiem, większość przez Wilno i Mińsk.
W mieście znajduje się stacja kolejowa Kaliningrad Północny.
Nieopodal (24 km na północ) znajduje się zbudowane w 1921 lotnisko wojskowe Chrabrowo (ros. Храброво, niem. Powunden, ang. Khrabrovo), spełniające od lat sześćdziesiątych również funkcję cywilnego a od kilkunastu lat międzynarodowego portu lotniczego. Kod portu: KGD. Obecnie lądują na nim samoloty następujących towarzystw lotniczych:
Uwaga: Do portu lotniczego z centrum Kaliningradu kursuje autobus nr 138, firmy Koenig-Auto (КёнигАвто). Terminal Międzynarodowy położony jest 3 km od Terminalu Krajowego.
W 1919 w Królewcu uruchomiono pierwszy w Niemczech cywilny port lotniczy Devau. W 1921 otwarto połączenie lotnicze Berlin-Gdańsk-Królewiec-Kłajpeda-Ryga, w 1923 przedłużono je do Tallinna, a w 1924 do Helsinek; inny przewoźnik w 1922 rozpoczął loty na trasie Królewiec-Ryga-Moskwa. 27 stycznia 1945 z tego miejsca odleciał z Królewca ostatni niemiecki samolot JU-52 z 40 pasażerami na pokładzie. Obecnie lotnisko, nazwa oficjalna: Małe Isakowo (Малое Исаково), popularna: Devau (Девау), jest siedzibą miejscowego Aeroklubu.
Obecnie w mieście funkcjonuje 21 szkół wyższych. Najważniejsze z nich to:
W 1946 Sowieci zmienili rosyjską nazwę miasta (Кёнигсберг) na obecną – Kaliningrad (Калининград). Nowa nazwa przyjęła się także w języku polskim i jest obecnie zalecaną przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami RP polską nazwą tego miasta. Część Polaków preferuje jednak tradycyjną nazwę miasta. Argumentują to tym, że Królewiec jest częścią polskiego dziedzictwa kulturowego - był stolicą Prus Książęcych, będących lennem Polski - zaś "Kaliningrad" jest nazwą narzuconą przez komunistyczne władze ZSRR. Kontrowersje budzi też postać patrona miasta, Michaiła Kalinina, który jest współwinnym zbrodni katyńskiej. Nazwa "Królewiec" jest obecnie dopuszczalną, lecz niezalecaną polską nazwą Kaliningradu[1].
Kilonia, Niemcy
Groningen, Holandia Gdańsk, Polska Gdynia, Polska Toruń, Polska Białystok, Polska Elbląg, Polska Zabrze, Polska Olsztyn, Polska Starogard Gdański, Polska Łódź, Polska Racibórz, Polska
Malmö, Szwecja
Norfolk, Stany Zjednoczone
Meksyk, Meksyk
Kłajpeda, LitwaZobacz też Uniwersytet Albertyna w Królewcu
.svg){kind=small}
