|
|||||||||||||||||||||||||||||||
| Dane ogólne | |||||||||||||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nazwa, symbol, l.a.* | Beryl, Be, 4 | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Własności metaliczne | metal ziem alkalicznych | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Grupa, okres, blok | 2 (IIA), 2, s | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Gęstość, twardość | 1848 kg/m³, 5,5 | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Wygląd |  |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Kolor | stalowoszary | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Własności atomowe | |||||||||||||||||||||||||||||||
| Masa atomowa | 9,01218 u | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Promień atomowy (obl.) | 112 (bd) pm | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Promień kowalencyjny | 90 pm | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Promień van der Waalsa | bd | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Konfiguracja elektronowa | [He]2s² | ||||||||||||||||||||||||||||||
| e- na poziom energetyczny | 2, 2 | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Stopień utlenienia | 2 | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Własności kwasowe tlenków | amfoteryczne | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Struktura krystaliczna | heksagonalna | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Własności fizyczne | |||||||||||||||||||||||||||||||
| Stan skupienia | stały | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Temperatura topnienia | 1551,15 K (1278 °C) | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Temperatura wrzenia | 3243,15 K (2970°C) | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Objętość molowa | 4,85×10-6 m³/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Ciepło parowania | 292,40 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Ciepło topnienia | 12,20 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Ciśnienie pary nasyconej | 4180 Pa | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Prędkość dźwięku | 13000 m/s | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Pozostałe dane | |||||||||||||||||||||||||||||||
| Elektroujemność | 1,57 (Pauling) 1,47 (Allred) |
||||||||||||||||||||||||||||||
| Ciepło właściwe | 1825 J/(kg*K) | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Przewodność właściwa | 31,3×106 S/m | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Przewodność cieplna | 201 W/(m*K) | ||||||||||||||||||||||||||||||
| I Potencjał jonizacyjny | 899,5 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||
| II Potencjał jonizacyjny | 1757,1 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||
| III Potencjał jonizacyjny | 14848,7 kJ/mol | ||||||||||||||||||||||||||||||
| Najbardziej stabilne izotopy* | |||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
Tam, gdzie nie jest zaznaczone inaczej, |
|||||||||||||||||||||||||||||||
| *Wyjaśnienie skrótów: l.a.=liczba atomowa wyst.=występowanie w przyrodzie, o.p.r.=okres połowicznego rozpadu, s.r.=sposób rozpadu, e.r.=energia rozpadu, p.r.=produkt rozpadu, w.e.=wychwyt elektronu |
|||||||||||||||||||||||||||||||
Beryl (Be, łac. beryllium) – pierwiastek chemiczny, metal należący do drugiej grupy głównej układu okresowego. Jedynym stabilnym izotopem jest 9Be. Został odkryty przez Louisa Vauquelina w 1798 r.
Spis treści |
Jego zawartość w górnych warstwach Ziemi wynosi 0,0002%, w minerałach takich jak beryl Be3Al2[Si6O18], chryzoberylu Al2BeO4, fenakicie Be2SiO4. Niektóre odmiany minerału berylu (szmaragd, akwamaryn, heliodor) znane są jako kamienie szlachetne.
Beryl można wydzielić elektrolitycznie ze stopionych soli berylu - chlorek berylu i fluorek berylu.
Beryl jest metalem, twardym i kruchym (to nie to samo). W związkach chemicznych występuje na +II stopniu utlenienia. Nie roztwarza się na zimno w kwasie azotowym(V). Aby reakcja berylu z wodą przeszła efektownie należy podgrzać ją niemal do wrzenia. Rozcieńczony kwas siarkowy(VI) i solny reaguje z berylem już w temperaturze pokojowej. Ze względu na swoje amfoteryczne właściwości, rozpuszcza się w roztworach wodorotlenków metali alkalicznych:
Halogenki berylu mają na ogół wiązanie kowalencyjne.
Z tlenem beryl tworzy tlenek BeO (krystalizuje w układzie heksagonalnym). Znane są także związki berylu z wodorem BeH2, siarką - BeS, azotem - Be3N2, węglem - Be2C.
Wodorotlenek Be(OH)2 jest trudno rozpuszczalny w wodzie i ma własności amfoteryczne, dzięki czemu można otrzymać berylany, np. Na2BeO2 i K2BeO2. Węglan BeCO3·4H2O i siarczan BeSO4·4H2O są dobrze rozpuszczalne w wodzie.
Beryl może tworzyć związki kompleksowe, np. [BeF4]-2.
Beryl prawdopodobnie nie ma znaczenia biologicznego; dotychczas nie stwierdzono wykorzystywania tego pierwiastka przez organizmy żywe. Związki berylu są silnie trujące.
Ze względu na mały przekrój czynny na wychwyt neutronów termicznych, metaliczny beryl stosowany jest jako moderator spowalniający neutrony w reaktorach jądrowych. W mieszaninie z pierwiastkami emitującymi cząstki alfa stosowany jest jako źródło neutronów. Jako dobry reflektor neutronów wykorzystywany jest także w broni jądrowej jako osłona ładunku jądrowego, co pozwala na zmniejszenie masy krytycznej.
Beryl bardzo słabo pochłania promieniowanie rentgenowskie, co pozwala na stosowanie go do wyrobu okienek w aparatach i mikroskopach rentgenowskich oraz w detektorach promieniowania rentgenowskiego.
Dzięki przezroczystości berylu dla wysokoenergetycznych cząstek naładowanych elektrycznie, wykorzystuje się go do budowy detektorów takiego promieniowania w akceleratorach cząstek elementarnych (np. Wielki Zderzacz Hadronów).
Beryl może służyć jako dodatek do stopów innych metali. Pył berylowy jest stosowany jako składnik stałego paliwa rakietowego o najwyższym impulsie właściwym w rakietowych silnikach o zastosowaniach militarnych.
(Ac) aktyn · (Am) ameryk · (Sb) antymon · (Ar) argon · (As) arsen · (At) astat · (N) azot · (Ba) bar · (Bk) berkel · (Be) beryl · (Bi) bizmut · (Bh) bohr · (B) bor · (Br) brom · (Ce) cer · (Cs) cez · (Cl) chlor · (Cr) chrom · (Sn) cyna · (Zn) cynk · (Zr) cyrkon · (Ds) darmsztadt · (Db) dubn · (Dy) dysproz · (Es) einstein · (Er) erb · (Eu) europ · (Fm) ferm · (F) fluor · (P) fosfor · (Fr) frans · (Gd) gadolin · (Ga) gal · (Ge) german · (Al) glin · (Hf) hafn · (Hs) has · (He) hel · (Ho) holm · (In) ind · (Ir) iryd · (Yb) iterb · (Y) itr · (I) jod · (Cd) kadm · (Cf) kaliforn · (Cm) kiur · (Co) kobalt · (Kr) krypton · (Si) krzem · (Xe) ksenon · (La) lantan · (Li) lit · (Lr) lorens · (Lu) lutet · (Mg) magnez · (Mn) mangan · (Mt) meitner · (Md) mendelew · (Cu) miedź · (Mo) molibden · (Nd) neodym · (Ne) neon · (Np) neptun · (Ni) nikiel · (Nb) niob · (No) nobel · (Pb) ołów · (Os) osm · (Pd) pallad · (Pt) platyna · (Pu) pluton · (Po) polon · (K) potas · (Pr) prazeodym · (Pm) promet · (Pa) protaktyn · (Ra) rad · (Rn) radon · (Re) ren · (Rh) rod · (Rg) roentgen · (Hg) rtęć · (Rb) rubid · (Ru) ruten · (Rf) rutherford · (Sm) samar · (Sg) seaborg · (Se) selen · (S) siarka · (Sc) skand · (Na) sód · (Ag) srebro · (Sr) stront · (Tl) tal · (Ta) tantal · (Tc) technet · (Te) tellur · (Tb) terb · (O) tlen · (Th) tor · (Tm) tul · (Ti) tytan · (Uub) ununbium · (Uuh) ununhexium · (Uuo) ununoctium · (Uup) ununpentium · (Uuq) ununquadium · (Uut) ununtrium · (U) uran · (V) wanad · (Ca) wapń · (C) węgiel · (H) wodór · (W) wolfram · (Au) złoto · (Fe) żelazo
Pierwiastki niezsyntezowane: (Uus) ununseptium · (Uue) ununennium · (Ubn) unbinilium · (Ubu) unbiunium · (Ubb) unbibium · (Ubt) unbitrium · (Ubq) unbiquadium · (Ubp) unbipentium · (Ubh) unbihexium
