Het Verdrag van Maastricht (officieel het Verdrag betreffende de Europese Unie) werd ondertekend op 7 februari 1992 en diende ter oprichting van de Europese Unie.
Het verdrag trad in werking op 1 november 1993 en sindsdien vormen de Europese Gemeenschappen (EG), die weer bestaan uit de Europese Gemeenschap, de Euratom en de EGKS, de eerste van de drie pijlers van Europese Unie (EU). Na ratificering van het Verdrag tot vaststelling van een Grondwet voor Europa zullen de drie pijlers afgeschaft worden.
In het Verdrag werden de Verdragen van Rome (EG - vroeger EEG; zie onder - en Euratom) en van Parijs (EGKS) gewijzigd. Daarnaast werd de Europese Unie opgericht, waarin de Europese Gemeenschap, de Euratom en de EGKS de eerste pijler vormen.
In het verdrag werd de Europese Economische Gemeenschap hernoemd naar Europese Gemeenschap, omdat de terreinen waar de gemeenschap zich mee bezig hield zich nu ook buiten het Economische kader afspeelden.
Onder andere werd in het verdrag bepaald dat er een Economische en Monetaire Unie (EMU) gevormd zou worden, met een gemeenschappelijke munteenheid, die de 'euro' genoemd zou worden. Voor de invoering van de monetaire unie werd een Europese begrotingsdiscipline afgesproken, de zogenaamde "Maastrichtnorm".
Het verdrag werd ondertekend door België, Denemarken, Duitsland, Griekenland, Spanje, Frankrijk, Ierland, Italië, Groothertogdom Luxemburg, Nederland, Portugal en het Verenigd Koninkrijk.
Het verdrag werd in 1997 gewijzigd door het Verdrag van Amsterdam, in 2000 door het Verdrag van Nice en in 2007 door het Verdrag van Lissabon.
Tijdlijn met daarin de evolutie van de structuren van de Unie
| 1948 | 1952 | 1958 | 1967 | 1987 | 1993 | 1999 | 2003 | 2009 | |
| Brussel | Parijs | Rome | Brussel | EA | Maastricht | Amsterdam | Nice | Lissabon | |
| Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) | |||||||||
| Europese Atoomenergie Gemeenschap (EURATOM) | |||||||||
| Europese Economische Gemeenschap (EEG) | → P I L A R E N → |
Europese Gemeenschap (EG) | Europese Unie (EU) | ||||||
| ↑Europese Gemeenschappen↑ | Justitie & Binnenlandse Zaken (JBZ) | ||||||||
| Politiële & justitiële samenwerking in strafzaken (PJSS) | |||||||||
| Europese politieke samenwerking (EPS) | Gemeenschappelijk buitenlands & veiligheidsbeleid (GBVB) | ||||||||
| West-Europese Unie (WEU) | |||||||||
