Het Verdrag van Maastricht dat de Europese Unie oprichtte, deelde de Europese beleidsterreinen in drie gebieden, pijlers genaamd. Voor elke pijler is een andere balans gezocht tussen supranationalisme en intergouvernementalisme. Supranationalisme is het sterkst aanwezig in de eerste pijler, in de andere twee pijlers worden beslissingen vaker intergouvernementeel genomen, hoewel de verdragen van Amsterdam en Nice ook deze pijlers meer supranationaal hebben gemaakt.
| Europese Unie | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Eerste pijler | Tweede pijler | Derde pijler | ||||
| Europese Gemeenschappen (EG) | Gemeenschappelijk buitenlands en veiligheidsbeleid (GBVB) | Politiële en justitiële samenwerking in strafzaken (PJSS) | ||||
Binnen elke pijler is een ander evenwicht gevonden tussen supranationale en intergouvernmentele principes. Supranationalisme is het sterkst aanwezig in de eerste pijler, terwijl de andere twee vooral intergouvernementeel zijn. In de tweede en derde pijler zijn de bevoegdheden van het Europees Parlement, de Europese Commissie en het Europees Gerechtshof beperkt, maar niet afwezig.
De verdragen van Amsterdam en Nice hebben de andere twee pijlers ook meer supranationaal gemaakt.
Tijdlijn met de ontwikkeling van de Europese Unie
| 1948 | 1952 | 1958 | 1967 | 1987 | 1993 | 1999 | 2003 | 2009 | |
| Brussel | Parijs | Rome | Brussel | EA | Maastricht | Amsterdam | Nice | Lissabon | |
| Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal (EGKS) | |||||||||
| Europese Atoomenergie Gemeenschap (EURATOM) | |||||||||
| Europese Economische Gemeenschap (EEG) | → P I L A R E N → |
Europese Gemeenschap (EG) | Europese Unie (EU) | ||||||
| ↑Europese Gemeenschappen↑ | Justitie & Binnenlandse Zaken (JBZ) | ||||||||
| Politiële & justitiële samenwerking in strafzaken (PJSS) | |||||||||
| Europese politieke samenwerking (EPS) | Gemeenschappelijk buitenlands & veiligheidsbeleid (GBVB) | ||||||||
| West-Europese Unie (WEU) | |||||||||
Het Verdrag van Lissabon voorziet in een afschaffing van de pijlerstructuur om zo de Unie meer overzichtelijk te maken. De drie pijlers worden samengevoegd tot één rechtspersoon genaamd de "Europese Unie". Normaal zou het verdrag op 1 januari 2009 in werking treden, maar door afwijzing van Ierland in een referendum is dat heel wat minder zeker geworden.